Internetowy Serwis Gminy Rymań Internetowy Serwis Straży Miejskiej w Gościnie Internetowy Serwis Gminy Gościno

Drukuj

Historia Straży Miejskiej

Utworzono .

Powstałe w wielu miastach instytucje Straży Gminnych (Miejskich) nie są całkowicie nowym tworem na ziemiach polskich. Powstawały one razem z tworzeniem się miast na terenie kraju już w okresie średniowiecza. Lokalne wówczas miasta na prawie magdeburskim lub z jego niewielkimi zmianami były nowymi organizmami w stosunku do dawnych grodów i podgrodzi i to zarówno od strony urbanistycznej, jak i prawnej. Powodowało to tworzenie nowych instytucji w ramach miasta, na których spoczywał obowiązek zapewnienie bezpieczeństwa.
Początkowo bardzo silną pozycję miał wójt, na którym spoczywał obowiązek zapewnienia spokoju i poszanowania lokalnego prawa. Miał on do dyspozycji pachołków miejskich, którzy pełnili funkcje straży miejskich. W większych miastach występowała funkcja tzw. land wójta, będącego faktycznie komendantem straży miejskiej. Odpowiedzialny był on za porządek, bezpieczeństwo pożarowe, chwytanie i karanie złodziei, strzeżenie więzień i bram miasta. Później wraz ze wzrostem pozycji rad miejskich z burmistrzami na czele, kompetencje wójta zostały przejęte przez radę, której wójtówna (human ratuszowy) naczelnik straży miejskiej był podporządkowany. Sprawował on swoją funkcję w ratuszu, a wieczorem po zapadnięciu zmroku obchodził bramy miejskie i ulice sprawdzając, czy wszędzie panuje spokój, nie ma rozruchów i czy przypadkiem istnieje zagrożenie pożarowe. Kierował on strażnikami miejskimi, pełniącymi funkcje typowo policyjne, a wyposażonymi w tarcze, kusze, półpancerze. W dużych ośrodkach miejskich występowali jeszcze dozorcy bram i furt miejskich, którzy sprawowali opiekę nad bramami, a także kontrolowali miasta od strony bezpieczeństwa pożarowego w nocy. Stan ten trwał przez cały okres, aż do rozbiorów, gdzie straż miejska funkcjonowała niezależnie od innych służb o charakterze policyjnym. Niewielka zmiana nastąpiła w okresie Księstwa Warszawskiego na skutek dekretu z dnia 23 lutego 1809 roku, w którym nałożono na administrację miejską i wiejską obowiązek utrzymania porządku i spokoju publicznego oraz wykonywania dozoru policyjnego według ogólnych przepisów policyjnych. Można powiedzieć, że w ówczesnym okresie nastąpiło ujednolicenie tych przepisów policyjnych, które to z kolei miały przyczynić się do scentralizowania służb policyjnych. Działalność policyjna burmistrzów i wójtów była kontrolowana przez podprefekta lub prefekta, a na skutek nowego dekretu z dnia 17 czerwca 1809 roku ustanowiono stanowisko komisarza, który kierował Policją w terenie.
W czasach Królestwa Polskiego powstała inna instytucja centralna, której celem było utrzymywanie spokoju, porządku i bezpieczeństwa w całym kraju. Był nią Korpus Żandarmów, który wraz z policją miejską w sierpniu 1821 roku scentralizował swoje działania, gdy powstało Biuro Centralne Policji.
Epizodem, który spowodował powstanie na ziemiach polskich w okresie zaborów straży miejskich w rozumieniu współczesnym było tworzenie przed Powstaniem Styczniowym rad municypalnych i straży obywatelskich, ostatecznie rozwiązanych dnia 4 kwietnia 1861 roku,
a ich obowiązki zostały przejęte przez instytucje policyjne o charakterze centralnym.
W okresie Powstania Styczniowego Rząd Narodowy wydał dekret nakazujący władzy lokalnej, burmistrzom i wójtom formowanie straży bezpieczeństwa, które to miały zapewnić porządek oraz częściowo wspierać informacją oddziały powstańcze. Podlegały one władzom cywilnym, lokalnym, jak również wojskowym z uwagi na czas wojny.
W 1866 roku wprowadzono w Królestwie ustawę o straży miejskiej, która znosiła dotychczas istniejące oddzielne komendy policyjne, policjantów, stróżów rewizorów, co wynikało jeszcze z Konstytucji z 1815 roku i dla właściwego wykonywania rozporządzeń policyjnych pod nazwą straży miejskiej, podległej w guberni każdemu gubernatorowi będącemu naczelnikiem wojsk miejscowych.
Podobna sytuacja miała miejsce w pozostałych zaborach, gdzie władzę policyjną i uprawnienia scentralizowano, ażeby zminimalizować wpływy polskie na wszystkie przejawy życia społeczeństwa lokalnych.
Dopiero w 1918 roku nastąpiła zmiana, ponieważ pierwsze lata odzyskania wolności i niepodległości były okresem tworzenia całego państwa, wszystkich jego instytucji. Dlatego też w pierwszych latach nowej państwowości istniało w kraju wiele formacji. W. Strzelecki (1934) wymienia wśród nich: w Małopolskie Polską Żandarmerię Krajową, a obok niej szereg policji miejskich, a w poznańskim – Polską Żandarmerię Krajową i szereg policji komunalnych. Na kresach obok straży i milicji działały oddziały Żandarmerii Polowej. W lubelskim działały: Lubelska Żandarmeria Krajowa a obok niej milicja ludowa.
Dekret z dnia 9 stycznia 1919 roku o organizacji policji komunalnej był pierwszym z zakresu ujednolicenia prawnego działania Policji. Według tego dekretu miały być stworzone policje komunalne, podległe samorządom a ogólnie nadzorowane przez Naczelną Inspekcję Policji Komunalnej.
24 lipca 1919 roku wydana została nowa ustawa o Policji Państwowej, jako jednolitej państwowej formacji bezpieczeństwa z Główną Komendą Policji Państwowej, która automatycznie likwidowała całą policję komunalną oraz inne oddziały policyjne, np. policję rzeczną.
Tym jednym aktem nie stworzono jednak jednolitej Policji, gdyż w tym czasie kształtowały się jeszcze granice Rzeczypospolitej Polskiej i jej podział terytorialna – administracyjny . Dlatego też dokument ten początkowo objął teren tylko byłego Królestwa Kongresowego. Ustawa ta została w pełni wcielona w życie w 1926 roku. Potwierdzeniem tego było rozporządzenie Prezydenta RP
z dnia 6 marca 1926 roku o Policji Państwowej, w myśl którego była ona jednolitym, zorganizowanym na wzór wojskowy korpusem, którego celem było utrzymanie bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego.
Podległość Policji nie była w żadnym stopniu związana z samorządem i władzą lokalną, gdyż była organem wykonawczym władz sądowych i prokuratorskich. W zakresie wykonywania służby podlegała władzom administracji ogólnej, a w sprawach organizacji dowodzenia, wyszkolenia podlegała resortowi spraw wewnętrznych. Brak było jakiegokolwiek związku formalnego z dawną policją komunalną, podległą samorządowi, która organizowana była przez zarządy gmin miejskich i wiejskich.
Po wybuchu II Wojny Światowej w Polsce istniała już jednolita formacja Policji Państwowej.
Przez lata 1939 – 1945 nie występowały żadne struktury mające podobny charakter do straży miejskich.